Nadciśnienie i podwyższony cholesterol - jak powinna wyglądać dieta?

Spis treści

1. Wstęp

2. Dlaczego nadciśnienie i wysoki cholesterol to szczególnie niebezpieczne połączenie?

3. Główne cele diety przy podwójnym ryzyku

4. Co jeść? Ważne grupy produktów

5. Czego unikać? Najczęstsze błędy żywieniowe

6. Sól, tłuszcze nasycone i cukier 

7. Styl życia -nieodłączny element terapii

8. Podsumowanie

9.  Bibliiografia

1. Wstęp

Nadciśnienie tętnicze i podwyższony cholesterol należą do najczęstszych czynników ryzyka chorób serca w Polsce. Często współwystępują szczególnie u osób po 40. roku życia, z nadwagą, siedzącym trybem życia i dietą bogatą w produkty przetworzone. Każdy z tych problemów osobno zwiększa ryzyko zawału serca i udaru mózgu. Razem tworzą mechanizm, który przyspiesza rozwój miażdżycy i uszkodzenie naczyń krwionośnych.

 Odpowiednia dieta może jednocześnie:

• obniżać wartości ciśnienia,

• poprawiać profil lipidowy (obniżać LDL),

• wspierać redukcję masy ciała,

• zmniejszać stan zapalny w organizmie.

-Narodowy Fundusz Zdrowia. Raport: Choroby układu krążenia w Polsce, 2022.

-Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – PIB. Sytuacja zdrowotna ludności Polski, 2023.

-Polskie Towarzystwo Kardiologiczne. Wytyczne prewencji sercowo-naczyniowej, 2021–2023.

2. Dlaczego nadciśnienie i wysoki cholesterol to szczególnie niebezpieczne połączenie?

Nadciśnienie powoduje przewlekłe uszkodzenie ścian naczyń krwionośnych. Wysoki poziom cholesterolu LDL sprzyja odkładaniu się w tych uszkodzonych miejscach blaszek miażdżycowych.

W efekcie:

-tętnice stają się zwężone i mniej elastyczne,

-rośnie opór przepływu krwi,

-serce musi pracować intensywniej,

-zwiększa się ryzyko incydentów sercowo-naczyniowych.

To tzw. efekt synergii czynników ryzyka - ich wspólne działanie jest silniejsze niż suma pojedynczych zagrożeń.

-Polskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego. Zasady postępowania w nadciśnieniu tętniczym, 2020–2023.

-Polskie Towarzystwo Lipidologiczne. Zalecenia dotyczące postępowania w dyslipidemiach, 2021–2023.

3. Główne cele diety przy podwójnym ryzyku

Dieta powinna działać dwutorowo - obniżać ciśnienie i poprawiać profil lipidowy.

Najważniejsze cele to:

-ograniczenie sodu (maks. 5 g soli dziennie)
- redukcja tłuszczów nasyconych i trans
- zwiększenie podaży błonnika
- dostarczanie zdrowych tłuszczów roślinnych
- kontrola masy ciała

 Najbardziej polecanym modelem  jest dieta śródziemnomorska oraz dieta DASH.

-NIZP PZH – PIB. Normy żywienia dla populacji Polski, aktualizacja 2020.

-NCEŻ. Żywienie w profilaktyce chorób serca, 2022–2024.

-Polskie Towarzystwo Kardiologiczne. Prewencja chorób układu krążenia, 2021.

4. Co jeść? Ważne grupy produktów

 -Warzywa i owoce

Powinny stanowić podstawę diety (minimum 400–500 g dziennie). Zawierają potas, który wspiera regulację ciśnienia oraz błonnik obniżający LDL.

- Produkty pełnoziarniste

Owsianka, kasza gryczana, brązowy ryż i pełnoziarniste pieczywo pomagają kontrolować poziom glukozy i wspierają redukcję cholesterolu.

-Zdrowe tłuszcze

Oliwa z oliwek, olej rzepakowy i awokado dostarczają jednonienasyconych kwasów tłuszczowych, które mogą obniżać poziom LDL.

- Ryby morskie

Łosoś, makrela, sardynki – 1–2 razy w tygodniu. Kwasy omega-3 wspierają zdrowie naczyń i działają przeciwzapalnie.

- Rośliny strączkowe i orzechy

Źródło białka roślinnego i błonnika, które pomagają obniżać cholesterol.

-NCEŻ. Talerz Zdrowego Żywienia, 2022.

-Polskie Towarzystwo Lipidologiczne. Dieta w dyslipidemii, 2022.

-NIZP PZH – PIB. Znaczenie błonnika w profilaktyce chorób serca, 2021.

5. Czego unikać?

Osoby z nadciśnieniem i podwyższonym cholesterolem powinny ograniczyć:

- tłuste czerwone mięso
- przetworzone wędliny
- fast foody
- żywność wysokoprzetworzoną
- słodzone napoje
- twarde margaryny i tłuszcze trans

Produkty te sprzyjają zarówno wzrostowi ciśnienia, jak i podwyższeniu poziomu LDL.

-NCEŻ. Tłuszcze w diecie - aktualne zalecenia, 2023.

-Ministerstwo Zdrowia. Program ograniczania spożycia soli, 2022.

6. Sól, tłuszcze nasycone i cukier

- Sól- Zwiększa objętość krwi i podnosi ciśnienie.

- Tłuszcze nasycone - podnoszą poziom cholesterolu LDL.

- Cukier - sprzyja nadwadze i insulinooporności, które dodatkowo zwiększają ryzyko nadciśnienia.

Ograniczenie tych trzech elementów może znacząco poprawić parametry zdrowotne.

-Polskie Towarzystwo Kardiologiczne. Czynniki ryzyka chorób serca, 2021–2023.

-NCEŻ. Sód i cukier w diecie Polaków, 2022.

7. Styl życia - nieodłączny element terapii

Oprócz diety ważne są:

- regularna aktywność fizyczna (min. 150 min tygodniowo)
- redukcja masy ciała przy nadwadze
-odpowiednia ilość snu
- redukcja stresu
-regularne badania kontrolne

Kompleksowe podejście zwiększa skuteczność terapii.

-Polskie Towarzystwo Kardiologiczne. Aktywność fizyczna w prewencji chorób serca, 2021.

-NFZ. Raport: Nadwaga i otyłość w Polsce, 2022.

8. Podsumowanie

Nadciśnienie i podwyższony cholesterol to podwójne obciążenie dla układu sercowo-naczyniowego. Odpowiednia dieta może zmniejszyć ryzyko powikłań.

Najważniejsze zasady:

• więcej warzyw i błonnika,

• mniej soli i tłuszczów nasyconych,

• zdrowe tłuszcze roślinne,

• regularność i kontrola masy ciała.

To długoterminowa zmiana stylu życia.

9. Bibliografia

-Narodowy Fundusz Zdrowia. Raport: Choroby układu krążenia w Polsce, 2022.

-Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – PIB. Sytuacja zdrowotna ludności Polski, 2023.

-Polskie Towarzystwo Kardiologiczne. Wytyczne prewencji sercowo-naczyniowej, 2021–2023.

-Polskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego. Zasady postępowania w nadciśnieniu tętniczym, 2020–2023.

-Polskie Towarzystwo Lipidologiczne. Zalecenia dotyczące postępowania w dyslipidemiach, 2021–2023.

-NCEŻ. Talerz Zdrowego Żywienia, 2022.

-Polskie Towarzystwo Lipidologiczne. Dieta w dyslipidemii, 2022.

-NIZP PZH – PIB. Znaczenie błonnika w profilaktyce chorób serca, 2021.

-Polskie Towarzystwo Kardiologiczne. Aktywność fizyczna w prewencji chorób serca, 2021.

-NFZ. Raport: Nadwaga i otyłość w Polsce, 2022.